W Polsce wokół funduszy unijnych nasiliło się sporo kontrowersji, głównie dotyczących sposobu ich wydatkowania, rozliczania oraz wpływu na praworządność. Istnieją obawy o przejrzystość, jawność i efektywność wydatkowania tych środków, a również o to, czy Polska w wystarczającym stopniu wykorzystuje potencjał tych funduszy. Burza krytyk wstrząsnęła Polską o wydatkowanie unijnych funduszy po publikowanie w internecie na stronie rządowej mapy, na której wyszczególniono firmy, których wnioski o dotacje ze środków KPO oceniono pozytywnie.
Choć wsparcie dla tak zwanej branży HoReCa (hotelarsko- gastronomicznej) stanowi jedynie około 0,6 procent środków z programu Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), niektóre z przedsięwzięć wywołały kontrowersje, jak np. ekspresy do kawy, solarium, jachty, czy platforma e-learningowa do nauki gry w brydża.prawa wywołała kontrowersje wśród użytkowników platformy X i została następnie skomentowana przez polityków i media. Od czwartku internauci, a także politycy i media, publikowali na platformie X przykłady firm, które otrzymały dotacje z KPO, w tym jachty, solaria, meble i ekspresy do kawy dla firm.
Polska otrzymała prawie 60 miliardów euro dofinansowania z Funduszu Odbudowy i Zwiększania Odporności UE. Środki te miały na celu odbudowę gospodarek państw członkowskich po pandemii COVID-19. W ramach jednego z komponentów KPO – „Odporność i konkurencyjność gospodarki” – dla przedsiębiorców z tego sektora przeznaczono 1,26 mld zł. To mniej niż pół procent wartości całego KPO.
Aby otrzymać dofinansowanie, każdy kraj UE musiał przedstawić Krajowy Plan Odbudowy (NERP), w którym szczegółowo opisał, w jaki sposób środki zostaną wydane na wsparcie gospodarek danego kraju po pandemii.
W ramach programu „Ograniczenie wpływu COVID-19 i skutków spowodowanego przez niego kryzysu na przedsiębiorstwa” zdecydowano się wesprzeć branże, które najbardziej ucierpiały w pandemii. Obecna burza wokół dotacji z KPO dotyczy środków dla branży HoReCa (hotelarsko-gastronomiczna). W ramach jednego z komponentów KPO – „Odporność i konkurencyjność gospodarki” – dla przedsiębiorców z tego sektora przeznaczono 1,26 mld zł. To mniej niż pół procent wartości całego KPO. Pieniądze miały być przeznaczone na unowocześnienie lub dywersyfikację działalności, by stworzyć firmom warunki do budowania odporności na wypadek kolejnych kryzysów. Złożono ponad 13 tys. wniosków. Wsparcie miało charakter refundacyjny – wymagano wkładu własnego w wysokości co najmniej 10 proc. inwestycji. Z danych PARP wynika, że zostało zawartych 3005 umów, a wypłacono dotychczas 110 mln zł.
Natomiast we Włoszech Fundusze europejskie są przydzielane głównie regionom południowych Włoch, które korzystają z większej części finansowania z funduszy EFRR i EFS+. Środki są dystrybuowane za pośrednictwem Krajowych Programów Operacyjnych (KPO) i Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), ale istnieją również fundusze przekazywane bezpośrednio przez Komisję Europejską firmom i instytucjom, a także specjalne programy, takie jak NextGenerationEU, Horizon Europe i Erasmus+. Natomiast Dystrybucja funduszy według regionów najsłabiej rozwinięte koncentrując się szczególnie w południowych Włoszech (Molise, Kampania, Apulia, Basilicata, Kalabria, Sycylia i Sardynia). Fundusze europejskie o łącznej wartości ponad 30 mld EUR w latach 2021-2027, są przeznaczone na konkretne programy, krajowe programy operacyjne (KPO), obejmujące różne sektory, od spójności społecznej po transformację energetyczną, w tym poprzez programy takie jak Next Generation EU. Regiony w okresie przejściowym (Abruzja, Umbria i Marche) oraz regiony bardziej rozwinięte (pozostałe regiony środkowo-północne) otrzymują mniejszą ale nadal znaczącą część funduszy UE.
Bardziej rozwinięte włoskie regiony takie jak:
Regiony środkowo-północne, określone jako bardziej rozwinięte, otrzymują około 9,5 mld EUR na politykę spójności.
Oprócz tych funduszy, Włochy korzystają również z innych zasobów, takich jak Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) dla mniej rozwiniętych regionów i uczestniczą w funduszach współpracy terytorialnej.
Należy podkreślić, że istnieje również kategoria funduszy bezpośrednich UE, które są wypłacane bezpośrednio przez Komisję Europejską firmom i innym podmiotom w drodze procedur przetargowych i dotacji, bez pośrednictwa państwa.Fundusze bezpośrednie czyli (europejskie fundusze zarządzania bezpośredniego)
Fundusze te są przydzielane bezpośrednio przez Komisję Europejską przedsiębiorstwom, instytucjom i uniwersytetom, bez pośrednictwa władz krajowych lub regionalnych.
Np: do najbardziej znanych programów należą Horyzont Europa (badania i innowacje), Eu4Health (zdrowie), Erasmus+ (edukacja, szkolenia, młodzież) i Cyfrowa Europa (cyfryzacja).
dystrybuowane są fundusze bezpośrednie?
Bezzwrotne finansowanie konkretnych projektów.
Przetargi (zamówienia): Umowy na dostawę towarów lub usług do Unii Europejskiej.Fundusze spójności we Włoszech na lata 2021-2027 wynoszą 142,6 mld EUR, z czego 102,4 mld EUR przeznaczono na południe, a 38,5 mld EUR na centrum-północ. Środki te są podzielone między zasoby UE z funduszy strukturalnych (EFRR i EFS+) i Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), Narodowy Fundusz Rozwoju i Spójności (NDF), uzupełniające zasoby krajowe i alokacje PNRR.
Podział środków:
Środki UE: 46 463 mln euro przydzielone za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.
Fundusz Rozwoju i Spójności. Przykłady programów:
NextGenerationEU: Plan odbudowy w celu przezwyciężenia kryzysu pandemicznego.
Horyzont Europa: na rzecz badań i innowacji.
Erasmus+: Kształcenie, szkolenie, młodzież i sport.
Cyfrowa Europa: transformacja cyfrowa.
InvestEU: promocja inwestycji.dystrybuowane są fundusze bezpośrednie?
Dotacje: Bezzwrotne finansowanie konkretnych projektów.
Przetargi (zamówienia): Umowy na dostawę towarów lub usług do Unii Europejskiej.Fundusze spójności we Włoszech na lata 2021-2027 wynoszą 142,6 mld EUR, z czego 102,4 mld EUR przeznaczono na południe, a 38,5 mld EUR na centrum-północ. Środki te są podzielone między zasoby UE z funduszy strukturalnych (EFRR i EFS+) i Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), Narodowy Fundusz Rozwoju i Spójności (NDF), uzupełniające zasoby krajowe i alokacje PNRR.
Podział środków:
Środki UE: 46 463 mln euro przydzielone za pośrednictwem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.
Fundusz Rozwoju i Spójności.
Europejskie fundusze bezzwrotne to wkłady finansowe zapewniane przez Unię Europejską, które nie wymagają zwrotu, w celu wspierania różnych projektów i działań w krajach członkowskich. Fundusze te mają na celu promowanie spójności gospodarczej i społecznej poprzez wspieranie obszarów takich jak badania, innowacje, edukacja, kultura, środowisko, rolnictwo i prawa obywatelskie.
Dotacje bezzwrotne:
W przeciwieństwie do pożyczek, dotacje bezzwrotne nie muszą być spłacane.
Finansowanie projektów:
Są one przeznaczone na konkretne projekty, które wchodzą w zakres celów UE, takich jak badania i rozwój, innowacje, szkolenia, ochrona środowiska itp.
Różne organy finansujące:
Fundusze mogą być przekazywane bezpośrednio przez Komisję Europejską (fundusze bezpośrednie) lub przez inne organy, takie jak regiony lub izby handlowe.
Jak one działają?
Przetargi i zaproszenia do składania wniosków:
Fundusze są zazwyczaj wypłacane w drodze zaproszeń do składania ofert lub zaproszeń do składania wniosków publikowanych przez Komisję Europejską….
Europejskie fundusze bezzwrotne to wkłady finansowe zapewniane przez Unię Europejską, które nie wymagają zwrotu, w celu wspierania różnych projektów i działań w krajach członkowskich. Fundusze te mają na celu promowanie spójności gospodarczej i społecznej poprzez wspieranie obszarów takich jak badania, innowacje, edukacja, kultura, środowisko, rolnictwo i prawa obywatelskie.
Czym są fundusze grantowe?
Dotacje bezzwrotne:
W przeciwieństwie do pożyczek, dotacje bezzwrotne nie muszą być spłacane.
Finansowanie projektów:
Są one przeznaczone na konkretne projekty, które wchodzą w zakres celów UE, takich jak badania i rozwój, innowacje, szkolenia, ochrona środowiska itp.
Różne organy finansujące:
Fundusze mogą być przekazywane bezpośrednio przez Komisję Europejską (fundusze bezpośrednie) lub przez inne organy, takie jak regiony lub izby handlowe.
Jak one działają?
Przetargi i zaproszenia do składania wniosków:
Fundusze są zazwyczaj wypłacane w drodze zaproszeń do składania ofert lub zaproszeń do składania wniosków publikowanych przez Komisję Europejską.
Podsumowując, KPO pozwala włoskim firmom uzyskać dostęp do konkretnych umiejętności, których nie posiadają we własnym zakresie, co skutkuje wysoką jakością i wyższą wartością usług, jak wyjaśnia publikacja We are fibre.
Nie ma konkretnych danych liczbowych dotyczących „liczby osób” korzystających z funduszy UE we Włoszech, ponieważ beneficjenci są bardzo zróżnicowani, w tym regiony, gminy, przedsiębiorstwa, organizacje i osoby fizyczne. Fundusze UE są wypłacane za pośrednictwem różnych kanałów, takich jak fundusze polityki spójności (EFS, EFRROW, EFMR) i instrumenty odbudowy po pandemii, a beneficjenci końcowi zależą od rodzaju programu i projektu.
Fundusze UE są wypłacane podmiotom i przedsiębiorstwom w drodze zaproszeń i przetargów, zarządzanych bezpośrednio przez Komisję lub za pośrednictwem państw członkowskich i regionów, a kontrole są przeprowadzane przez Parlament Europejski, Europejski Trybunał Obrachunkowy, Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych i organy krajowe, które weryfikują prawidłowość wydatków i osiąganie celów poprzez audyty finansowe, zgodności i zarządzania.
Kto może korzystać z funduszy
Firmy i podmioty:
Mogą uzyskać dostęp do bezpośrednich funduszy zapewnianych przez Komisję w drodze zaproszeń do składania ofert i umów.
Państwa członkowskie i regiony:
Zarządzają funduszami strukturalnymi (takimi jak EFS i EFRR) i innymi środkami finansowymi w celu zmniejszenia różnic gospodarczych i społecznych, przynosząc korzyści obywatelom i terytorium poprzez konkretne interwencje i programy operacyjne.
Organizacje międzynarodowe,
Mogą również otrzymywać fundusze UE i są odpowiedzialne za monitorowanie ich wykorzystania.
Aby uzyskać finansowanie z Unii Europejskiej, konieczne jest uczestnictwo w bankach publicznych, przedstawiających projekty spełniające określone kryteria zgodne z europejskimi celami.
Anna Dorota Więckowska
