Na polską kulturę artystyczną składa się nie tylko to, co powstało w kraju, ale też to, co stworzyli polscy artyści za granicą, zarówno w Europie jak i poza nią. Dopiero gdy łącznie patrzymy na dorobek artystyczny Polaków w kraju i na emigracji, widzimy pełen obraz sztuki polskiej – mówi prof. Jan Wiktor SIENKIEWICZ.
Michał Kłosowski: Panie Profesorze, rozmawiamy dziś o sztuce polskiej na świecie. Czym właściwie jest pojęcie „sztuka polska”?
Jan Wiktor Sienkiewicz: To nie tylko dorobek artystyczny powstały w granicach państwa polskiego po 1945 roku. Na polską kulturę artystyczną składa się również to, co powstało po II wojnie światowej w krajach europejskich i pozaeuropejskich, tworzone przez artystów polskiego pochodzenia. Dopiero łącząc dorobek krajowy i emigracyjny, widzimy pełen obraz sztuki polskiej.
Zatem sztuka polska jest w dużej mierze globalna?
Dokładnie tak. Często mówi się o „sztuce emigracyjnej”, ale to określenie bywa ograniczające. Sugeruje zamknięte środowiska, swego rodzaju getta twórcze. Tymczasem polscy artyści od wieków funkcjonowali w międzynarodowych kręgach: od XIX-wiecznej Wielkiej Emigracji i Hotelu Lambert, przez kolonie artystyczne we Włoszech, po środowiska w Wielkiej Brytanii czy Francji. Nawet w okresie rozbiorów trudno jednoznacznie określić, kim był artysta urodzony na ziemiach polskich, a działający w państwach zaborczych. To ogromny dorobek, dziś coraz lepiej opracowywany i doceniany.
.
.
Wspomniał Pan o różnych destynacjach. Jak wyglądała obecność Polaków w sztuce Europy i poza nią?
Europa była głównym kierunkiem polskich artystów: Francja, Włochy, Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania. To tam artyści znajdowali inspiracje i możliwość pracy w środowisku międzynarodowym. Wyjazdy do obu Ameryk miały raczej charakter zarobkowy, więc środowiska artystyczne były tam mniejsze. Ale i tam znajdziemy polskie ślady – od XIX wieku aż po okres powojenny.
Czy nie ma pan wrażenia, że Polska nie zawsze pamięta o swoich emigracyjnych twórcach?
To trafna uwaga. Przez wiele lat w Polsce obraz sztuki ograniczano do tego, co powstawało w kraju. Tymczasem po II wojnie światowej polscy artyści rozproszyli się po całym świecie. Wielu nie wróciło z emigracji, szczególnie ci związani z Armią Andersa. Przykładem jest Argentyna – po 1945 roku osiedliła się tam grupa kilkudziesięciu plastyków, m.in. Janusz Eichler czy Karol Badura. W Buenos Aires stworzyli oni silne środowisko artystyczne, a ich twórczość wpłynęła także na młode pokolenia argentyńskich artystów. Widać w ich dziełach „gen polskości”.
Od kiedy zaczęto systematycznie badać ten obszar?
Przełom nastąpił po 1989 roku, kiedy udało się stworzyć pierwszy Zakład Historii Sztuki i Kultury Polskiej na Emigracji – najpierw na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, później w UKSW i obecnie na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Hasło „Global Poland” w kontekście sztuki nie jest przesadzone.
Jak dziś Polonia może przyczynić się do odkrywania i dokumentowania tej twórczości?
Istnieją konkretne mechanizmy. W 2017 roku powstał Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą – Polonika. Instytut tworzy bazę danych dzieł sztuki polskiej poza krajem. Każdy, kto natrafi na polskie ślady – obrazy, rzeźby, cmentarze, pomniki – może je zgłosić, otrzymać fundusze na dokumentację i wprowadzić do bazy Poloników. To będzie wkrótce największa baza tego typu na świecie. Dzięki temu pamiętamy, że polska sztuka jest sztuką globalną.
Rozmawiał Michał Kłosowski, zastępca Redaktora Naczelnego „Wszystko co Najważniejsze”, szef działu projektów międzynarodowych Instytutu Nowych Mediów, dziennikarz i publicysta. Autor programów radiowych i telewizyjnych. Z wykształcenia archeolog, filozof i historyk, studiował między innymi na Uniwersytecie Jagiellońskim, Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie i London University of Arts.
- Projekt finansowany ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu pn. Polonia i Polacy za granicą 2023 r. ogłoszonego przez Kancelarię prezesa Rady ministrów.
*Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Źródło: DlaPolonii.pl
