XVIII stulecie we Włoszech to czas wielu zmian, również na polu literackim. U jego progu leżała działalność tkwiącej jeszcze w epoce baroku Akademii Arkadyjskiej. W pewnym stopniu to właśnie ona przyczyniła się do odrodzenia poezji włoskiej. Nowe drogi wytyczyły jej w tym okresie wybitne persony, takie jak Carlo Innocenzo Frugon, Vittorio Alfieri, Pietro Metastasio (Pietro Trapassi), Melchiorre Cesarotti oraz Giuseppe Parini, główny przedstawiciel oświecenia w Lombardii.
Gioseppe Parini urodził się 23 maja 1729 roku w Bosisio, zmarł 15 sierpnia 1799 roku w Mediolanie. Był wybitnym włoskim poetą, redaktorem „Gazetta de Milano”, członkiem władz miejskich w 1796 roku, twórcą oświeceniowym (autorem poematu i ody) oraz księdzem pochodzącym z kupieckiej rodziny, uznawanym przez ówczesnych za wielkiego zwolennika filantropii oraz reformizmu. Kształcił się w Mediolanie w szkole tamtejszych barnabitów i tam też miał okazję poznać ówczesną włoską arystokrację. Będąc jednak biednym żakiem, żył nauką dzięki ogromnej dobroci swojej ciotki, która to przez wiele lat finansowała jego kształcenie.
.
.
We wspomnianym Mediolanie Parini zainteresował się kulturą i wielce ubolewał nad dotychczasowym upadkiem literatury i sztuki rodzimego kraju. Dostrzegał w tym główną przyczynę związaną z odejściem od dotychczasowych ideałów obywatelskich, zaniku wszelkiej swobody myślenia i poczucia wartości włoskiego narodu. Uważał bowiem, że powstająca w jego czasach twórczość powinna przede wszystkim przeciwstawić się rozkładowej kulturze warstw tych znacznie bardziej uprzywilejowanych. Ponadto też bardzo przejął się głęboko humanitarnymi i egalitarnymi ideami. Początkowo wręcz wstydził się nawet swojego własnego obywatelstwa, co jednak z czasem stało się podstawą jego dumy.
Był autorem wydanego w 1752 roku tomiku sonetów i eklog Alcune poesie di Ripano Eupilino będącego inspiracją tekstami Owidiusza, Petrarki oraz Horacego, Dialogo sopra la nobilta z 1757 roku, powstających na przełomie lat 1760-1770 Od oraz dzieł związanych z jego poglądami dotyczącymi stosunku do oświeceniowej sztuki Dei principi generali e fondamentali delle belle lettere applicate alle belle arti i Discorso sopra la poesia, które powinny być dla odbiorcy nie tylko przyjemnością, ale zarazem przykładem użyteczności czy moralności. Ponadto stworzył też libretta do licznych przedstawień muzycznych (m.i.n z okazji zaślubin arcyksięcia Ferdynanda) Amorosa incostanza 1770, Iside salvata 1771 i Ascanio in Alba 1771.
Za arcydzieło Pariniego uznaje się poemat satyryczno – dydaktyczny II giorno (pisany jedenastozgłoskowcem), podzielony na trzy części (Mattino, Mezzogiorno, Sera), ukazujący ówczesny tryb życia próżnej młodzieży, pogardę wobec niższych warstw społecznych, brak zasad moralnych oraz życie dworskie podparte wieloma opowieściami z dawką humoru. Element satyry stanowił bowiem stały element dorobku włoskiego autora, widoczny w wielu jego tekstach.
Został zapamiętany, głównie w okresie Zjednoczenia Włoch (rozpoczętym w 1859 roku), jako przedstawiciel włoskiego oświecenia i symbol nowych idei.
Tekst Agnieszka Banaś
