Św. Sebastian (256-288/304) to patron zarazy, jeden z 14 orędowników, chrześcijański męczennik i żołnierz w rzymskiej armii. Zginął przeszyty strzałami za wiarę chrześcijańską
za panowania cesarza Dioklecjana i pochowano go w katakumbach w Rzymie, odwiedzanych przez turystów z całego świata. W samych tylko Włoszech tuż po jego śmierci bardzo silnie rozwijał się jego kult, owocujący w powstawanie wielu kościołów i kaplic. O jego tajemniczych losach pisali także przez wieki Ojcowie kościoła i grono pisarzy (Skarga, de Voragine).
Wspomnienie liturgiczne Sebastiana ustalono w kościele katolickim na 20 stycznia, a jego atrybutami uznano strzały (jako narzędzie śmierci), krzyż, palmę męczeństwa, włócznię oraz tarczę. Mianowany został patronem wspomnianych epidemii chorób zakaźnych, łuczników, żołnierzy, rannych, strażaków, myśliwych i ogrodników.
Dziś w Polsce istnieje kilkadziesiąt kościołów pod wezwaniem św. Sebastiana, w których to na ogół 20 stycznia odprawia się odpusty i modlitwy na cześć jednego z pierwszych męczenników świata chrześcijańskiego (często obchody te połączone są ze wspomnieniem
św. Fabiana, patrona m.i.n strażaków).
.
.
Teren Diecezji Opolskiej również obfituje w miejsca związane z patronami morowej zarazy, w tym z św. Sebastianem. Dominują tutaj głównie przepiękne kościoły, kapliczki (powstałe przed wiekami na wsiach, budowane na rozdrożach dróg z kumulacją złych
mocy bądź też blisko drzew, a stanowiące do dzisiejszego dnia ważny element społeczności
oraz ognisko staropolskich zwyczajów), okoliczne krzyże (z wyrytymi symbolami modlitw
ku czci poszczególnego niebiańskiego orędownika) oraz figury (element wysokiej czci i
kultu, od czasów najdawniejszych) przedstawiające typowe dla dawnej ikonografii wizerunki niebiańskich orędowników czasu zarazy, zarówno św. Sebastiana, św. Rocha czy św. Rozalię. Składano w kościołach bądź przy kapliczkach i krzyżach świeże kwiaty, rozmaite vota, modlono się i odprawiano msze, albowiem liczono, że za wstawiennictwem patrona
zarazy, w tym też przypadku św. Sebastiana, odegna się zbliżającą do miasta bądź wsi chorobę
zakaźną (dżumę, trąd, ospę, cholerę).
Miejsca powiązane z św. Sebastianem na terenie diecezji opolskiej to późnobarokowy kościół w Kórnicy powstały na przełomie 1794-1795 (dodatkowo występujący w patronacie wraz ze wspomnianym św. Fabianem), Pokrzywnicy (zbudowany w latach 1910-1911, wcześniej była tutaj w I połowie XVIII wieku jedynie kaplica poświęcona świętemu), Grodzisku oraz w Opolu tuż przy placu św. Sebastiana (znajduje się tutaj dodatkowo
figura świętego z łacińskim napisem EX VOTO S-TO SEBASTIANO MART. PRO LIBERA
PESTE CA 1680 pochodząca właśnie z 1680 roku tuż przed wejściem do niniejszej
świątyni, powstałej jako votum dziękczynne po zarazie z 1679 roku, początkowo w
miejscu miejskiej tawerny/gospody dla ówczesnego ludu). W Kamieniu Śląskim,
w sanktuarium św. Jacka, znajduje się z kolei ośrodek pod wezwaniem św. Sebastiana,
tzw. Sebastianeum Silesiacum (obecnie jest to miejsce turystyczno – wypoczynkowo – rehabilitacyjne) wraz z kaplicą jemu poświęconą, w której odprawiane są msze, nabożeństwa, udzielane śluby. W Muzeum Diecezjalnym w Opolu (powstałym w 1987 roku jako pierwszym w Polsce po II WŚ muzeum zbudowanym od podstaw), jednej z kulturalno – religijnych jednostek w mieście, przechowywana jest pochodząca mniej więcej z 1500 roku figura
św. Sebastiana, nabyta najprawdopodobniej z Jemielnicy, przedstawiająca boskiego orędownika jako młodzieńca przeszytego wieloma strzałami. W Głogówku ku jego czci zachowano ołtarz w kościele, wraz z przedstawieniem trzech innych – Wniebowstąpienia,
Sądu Ostatecznego i św. Jerzego, a w Oleśnie obraz związany z patronami od chorób zakaźnych.
Większe bądź mniejsze miejsca powiązane z patronami morowej zarazy powstawały oczywiście na świecie przez wiele wieków, stanowiąc dość istotny punkt dawnych peregrynacji i dzisiejszych wycieczek, rozwijając przy tym turystykę religijną. W Polsce miejsca kultu świętych od zarazy stały się jednak bardziej popularne głównie za sprawą papieża Jana
Pawła II, namawiającego do odwiedzania obiektów kultu boskich orędowników.
Bibliografia:
D. Agasso, Święci na każdy dzień, przeł. A. Kika, J. Sas-Wydro, K. Stopa, Kielce 2011.
R. Giorgi, Święci. Patroni na każdy dzień, przeł. Stopa K., Warszawa 2007.
J. Matuszczak, Kościoły drewniane na Śląsku, Wrocław 1975.
V. Schauber, M. H. Schindler, Święci na każdy dzień. Patroni naszych imion, przeł. Widła
B., Warszawa 2000.
M. Starowieyski, Męczennicy pierwszych wieków chrześcijaństwa, Kraków 2020.
Śląsk. Perły sztuki od gotyku po barok, red. Maniurka P., Adamus K., Bartkowski R., Opole 2016.
Tekst Agnieszka Banas
