To dzień, by pamiętać, to pomost między historiami i narodami
Wspólne i emocjonujące wydarzenie, w gronie licznych uczestników, które zaangażowało włoskie i polskie instytucje, stowarzyszenia kombatanckie i kulturalne, muzyków, naukowców, obywateli i studentów, w imię wspólnej pamięci i szacunku dla tych, którzy walczyli o wolność.
1 lipca 2025 r. rozpoczął się w majestatycznej Aula Magna Urzędu Miasta Recanati, gdzie odbyła się konferencja „Storie nella Storia” (Historie w Historii), przygotowana i prowadzona przez mgr Mauro Radici, Prezesa Sekcji ANCR w Maceracie i promotora projektu Polovers. Spotkanie poświęcone było odkrywaniu postaci i wydarzeń związanych z Wyzwoleniem, łącząc dokumentalne źródła, świadectwa i refleksje obywateli.
.
.
.
.
.
.
.
Gorące powitanie wygłosiła adwokat Emanuela Pergolesi, radna ds. społecznych, edukacji i równości w Urzędzie Miasta Recanati, podkreślając edukacyjną wartość tego dnia. Mile przyjęta została wizyta reprezentacji polskiej dyplomacji w osobie konsula RP Bartosza Skwarczyńskiego, szefa Wydziału Konsularnego Ambasady w Rzymie, który wyraził wdzięczność za pracę Polovers w promowaniu wiedzy o polskim wkładzie w wyzwolenie Włoch. Pozdrowienia napłynęły również ze Stanów Zjednoczonych od Anny Marii Anders, córki generała Andersa, byłej senator i ambasador Republiki Polski oraz wielkiej przyjaciółki Polovers. Prof. Antonella Maggini z Federacji Nastro Azzurro w Maceracie przekazała pozdrowienia od majora Karabinierów, Srebrnego Medalisty za Odwagę wojskową dr. Claudio Fiore, prezesa Regionalnej Federacji Marche Instytutu Nastro Azzurro.
W imieniu Narodowego Stowarzyszenia Kombatantów i Weteranów – ANCR – przemówił Albino Mataloni, prezes Federacji Prowincjonalnej Macerata, który przekazał pozdrowienia od prezesa krajowego prof. Antonio Landi. Mataloni wezwał wszystkich do zaangażowania na rzecz pokoju, przypominając także przykład nieżyjącego już burmistrza Recanati i prezesa ANCR Luigi Flamini. Pozdrowienia przesłał również Prezes Regionalny Marche Narodowego Stowarzyszenia Bersaglieri inż. Giuseppe Lucarini, zapowiadając Regionalne Spotkanie Bersaglierów, które odbędzie się 13 i 14 września 2025.
Pozdrowienia instytucjonalne zakończyły symboliczne czarne piórka Alpinów z Grupy ANA Recanati, im. majora Ceccaroni, postaci ważnej dla miasta i człowieka honoru, który aż do końca ucieleśniał najwyższy sens przynależności i poświęcenia – obecna na sali była jego córka, markiza Giovanna Ceccaroni.
.
.
.
.
.
Szczególnie doceniono wystąpienie prof. Amneris Ulderigi, współautorki dwóch tomów „Frammenti di Memoria. Seconda Guerra Mondiale” (Fragmenty pamięci. II wojna światowa), która czytając fragmenty, przywróciła głos i godność wielu mieszkańcom Recanati, zapomnianym bohaterom przejścia frontu i oporu cywilnego. Publikacja, powstała w ramach serii „Percorsi Storici” stworzonej i prowadzonej przez prof. Carlę Mascaretti, wkrótce ukaże się jako zeszyt Rady Regionalnej Marche. Zbiera Historie w Historii: faktyczne wydarzenia, bezpośrednio doświadczone lub przekazywane przez bliskich i przyjaciół, powiązane ze zdjęciami, dokumentami, świadectwami … W szczególności: „Historie mieszkańców Recanati wraz z historiami Polaków oraz związane z dniem 1 lipca w Recanati.” Cytując bardzo wzruszające i rodzinne epizody (ojciec Galizio był deportowany do nazistowskich obozów pracy), głos profesor Ulderigi potrafił przemienić pamięć w sztukę, a wspomnienie tych bolesnych wydarzeń we wspólny gest piękna i świadomości historycznej.
Jako dokumenty i bezpośrednie świadectwa wyzwolenia Recanati, oprócz licznych fotografii z epoki udostępnionych przez archiwum Antonio Baleani, można było usłyszeć relację filmową generała Terenzio Moreny, który podkreślił konkretne gesty przyjaźni między Polakami i Włochami.
.
.
.
.
To uczucie zostało również ukazane w „Dzienniku Jagody: polskiej jeńczyni wojennej”, prawdziwej historii Jadwigi Kwaśnik Badmajew, młodej Polki, łączniczki II Korpusu, należącej do 313. Plutonu Kartografek, żeńskiej jednostki wysoko wyspecjalizowanej w pomiarach topograficznych wyzwalanych terenów, mającej siedzibę w Recanati w Centrum Studiów Leopardianich.
Polovers zaprezentowali następnie tom „Musicie Musicie Musicie” wydany, by nie zatracić licznych inicjatyw realizowanych lub w których brali udział w 80. rocznicę wyzwolenia Włoch, uzupełniając ekspozycję krótkim filmem Polovers.
W przedsionku Aula Magna została zaprezentowana poruszająca wystawa fotograficzna „I Respiri cercano la vita” przygotowana i zaaranżowana przez Ulderigi.
.
.
.
.
.
.
O godz. 11:30 pamięć spotkała się z uniwersalnym pięknem muzyki. Znany pianista Wojciech Świętoński, wykładowca Akademii Chopina w Warszawie, dał wyjątkowy koncert wykonując utwory Fryderyka Chopina. Był to rodzaj hołdu dla żołnierzy 2. Korpusu Polskiego i europejskiej kultury, które zainspirowały ten program. Jego obecność została umożliwiona dzięki George’owi Dernowskiemu, synowi Pawła Dernowskiego, żołnierza armii Andersa.
Wieczorem miasto zebrało się przy ulicy 1° Luglio na marszu obywatelskim, otwartym przez orkiestrę Beniamino Gigli i ożywionym udziałem licznych stowarzyszeń kombatanckich, w tym Instytutu Nastro Azzurro, Narodowego Stowarzyszenia Kombatantów i Weteranów, Narodowego Stowarzyszenia Bersaglieri, Narodowego Stowarzyszenia Alpini, Narodowego Stowarzyszenia Karabinierów, Narodowego Stowarzyszenia Artylerzystów, Narodowego Stowarzyszenia Partyzantów Włoch oraz innych przedstawicieli cywilnych.
.
.
.
.
.
.
Na Piazza Leopardi odbyła się ceremonia składania wieńców przy tablicach upamiętniających mieszkańców Recanati i polskich żołnierzy alianckich, którzy polegli za wolność, po której nastąpiła chwila ciszy. Następnie głos zabrali: burmistrz Recanati Emanuele Pepa, prezes ANPI Recanati Sandro Apis, który przypomniał działania lokalnego GAP-u i ideowe napięcia, które animowały Komitet Wyzwolenia Narodowego, przedstawiciel IPN – Instytutu Pamięci Narodowej Polski Wojciech Kaczmarzyk, który przekazał pozdrowienia od prezesa IPN Karola Polejowskiego, oraz wiceprezes prowincjonalny ANCR Macerata mgr Mauro Radici. Wszyscy podkreślili z różnymi, ale zbieżnymi tonami, wagę pamięci pluralistycznej, szanującej i włączającej.
.
.
.
.
.
Wieczór zakończył się otwarciem wystawy fotograficzno-dokumentalnej „I Sentieri della Speranza – L’Odissea della Libertà” – Szlak Nadziei – Odyseja Wolności, przygotowanej przez IPN z Warszawy, wystawionej w atrium Pałacu Miejskiego i dostępnej przez 10 dni. Wystawa opowiada epopeję 2. Korpusu Polskiego poprzez 11 paneli z oryginalnymi, kolorowanymi zdjęciami, świadectwami i mapami, oferując europejskie spojrzenie na Kampanię Włoską.
Polovers Days 2025 były dla Recanati momentem tożsamościowego odkrywania, gdzie spotkały się historia lokalna i wielka historia europejska. Obecność mieszkańców, studentów, władz, stowarzyszeń i gości międzynarodowych zmaterializowała ideę aktywnej, dialogującej, konkretnej pamięci. Podziękowania należą się wszystkim osobom i podmiotom, które umożliwiły organizację wydarzenia: Miastu Recanati a w szczególności radnemu ds. kultury Emanuele Pelati, IPN, ANCR, ANB, ANA, Instytutowi Nastro Azzurro, którego czynnie reprezentował Claudio Anconetani, orkiestrze Beniamino Gigli, Wojciechowi Świętońskiemu oraz wszystkim uczestnikom.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
Tekst Mauro Radici – www.polovers.it, foto Anna Traczewska
