Święta Bożego Narodzenia we Włoszech, trwające 4 dni (24.12, 25.12, 26.12, 6.01), są jednym z najważniejszych okresów w roku. Mają one rodzinny, religijny oraz tradycyjny charakter, gdyż Włosi przywiązują ogromną wagę do wspólnego spędzania czasu, uczestniczenia w licznych obrzędach religijnych oraz pielęgnowania długoletnich zwyczajów.
Okres świąteczny we Włoszech rozpoczyna się już 8 grudnia, w dniu wolnym, w którym dekoruje się domy, choinki (addobbare l’albero di Natale) oraz przygotowuje szopki (presepe), które odgrywają tutaj często większą rolę niż choinka co widoczne jest zwłaszcza w Neapolu, gdzie można znaleźć ulice poświęcone ręcznie wykonywanym z gliny i drewna figurkom do szopek. Sama z resztą tradycja budowania szopek sięga XIII w. i związana jest z osobą św. Franciszka z Asyżu, autora 1 szopki (1223 r.).
.
.
Dzisiaj przedstawiają one prócz Świętej Rodziny i Trzech Króli sceny rodzajowe, stanowiące obraz włoskiej
kultury i stawiane są w wielu włoskich domach, kościołach czy też w instytucjach publicznych.
Jednym z najważniejszych dni jest oczywiście Wigilia – 24 grudnia (La Vigilia). Tego dnia Włosi spotykają się na ogół późnym wieczorem (około 20 – 21) przy wspólnej kolacji opartej na daniach rybnych, makaronach i owocach morza, choć menu zależne jest od regionu. Po kolacji wiele rodzin udaje się na pasterkę Messa di Mezzanotte), uroczystą mszę odprawianą o północy. Nawet jeśli Włosi nie chodzą na co dzień do kościoła, dla dużej części społeczeństwa jest to bardzo ważny element świątecznych obchodów.
.
.
25 grudnia, pierwszy dzień świąt, to czas przeznaczony dla rodziny. Włosi spotykają się na uroczystym obiedzie (pranzo di Natale), trwającym nawet kilka godzin. Na stole pojawiają się wówczas tradycyjne potrawy; lasagne, makarony, pieczone mięsa i warzywa. Głównym daniem lo zampone, świńska noga nadziewana mięsem mielonym lub il cotechino, jelita wieprzowe faszerowane mielonym mięsem wieprzowym. We Friuli Venezia Giulia przygotowuje się między innymi zupę z rzep i cotechino (brovada e muset), węgorza w papierze pergaminowym w Lombardii (l’anguilla al cartoccio), rybny bulion alla termolese w Molise (il brodetto alla termolese), spaghetti z małżami, bulion z koguta lub nadziewany kogut w Kampanii (gli spaghetti con le vongole, il brodo di cappone o cappone imbottito), dania z sarny w Trydencie (il capriolo), a na Sycylii robi się sfincione, typ pizzy sycylijskiej z pomidorami, cebulą i anchois. Na deser podaje się najczęściej panettone (zwany „słodkim chlebem”, w rzeczywistości będący specyficzną, trudną do przygotowania babką z bakaliami, z dużą ilością masła, kandyzowanych owoców i skórek cytrusowych) lub pandoro (inny rodzaj tradycyjnej babki włoskiej, na którą mówi się „złoty chleb”, co nawiązuje do jej jasnej, złocistej skórki i delikatnej, miękkiej struktury, popularnej na północy Włoch, bez bakalii i suszonych owoców). Znane są także słodycze – torrone (nugat z miodem i orzechami). Ponadto we Włoszech czas świąteczny pachnie ravioli, ortellini in brodo (bulionem z pierożkami), soppressą (salami), radicchio (fioletową cykoria), fasolą all’uccelletto (z oliwą i szałwią).
.
.
Prezenty wręcza się zazwyczaj 25 grudnia (od św. Mikołaja Babbo Natale lub Dzieciątka Jezus Gesu Bambino), tuż po wspólnym śniadaniu lub obiedzie, choć nie są one najważniejszym elementem świąt. Dla dzieci szczególnym dniem jest z resztą też 6 stycznia, Święto Trzech Króli, gdyż wtedy pojawia się postać La Befany – dobrej staruszki na miotle, która przynosi dzieciom słodycze lub drobne upominki, a tym niegrzecznym wręcza symboliczny „węgiel”, w rzeczywistości słodki. We Włoszech istnieje też tradycja całowania się pod jemiołą (baciarsi sotto il vischio) nie tylko w święta, ale także i w noc sylwestrową. Co ciekawe, istnieje tutaj przysłowie Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi, oznaczające iż święta Bożego Narodzenia powinno spędzać się z rodziną, a Wielkanoc z kim chcemy.
Oficjalnie przyjmuje się, że okres świąteczny we Włoszech kończy się wspomnianego 6 stycznia i potwierdza je włoskie przysłowie L’epifania tutte le feste si porta via, oznaczające, że święto Trzech Króli zabiera ze sobą wszystkie święta. Do tego czasu w wielu miastach utrzymują się świąteczne dekoracje, jarmarki świąteczne (i mercatini natalizi) oraz świąteczna atmosfera.
Boże Narodzenie we Włoszech to przede wszystkim czas tradycji, wiary i rodzinnego ciepła, opartego na pielęgnowaniu rodzinnych więzi, dlatego też święta we Włoszech są tak wyjątkowym i ważnym wydarzeniem w życiu każdego Włocha.
.
.
Buon Natale e Felice Anno Nuovo!
Tekst Agnieszka Banaś
Zdjęcia Aleksandra Seghi
