Polski ślad w Kieżmarku

Kieżmark ( Kežmarok słow., Késmárk węg.) to miasto powiatowe na Słowacji na Spiszu.


Kieżmark powstał w XIII w., w 1295 r. uzyskał prawa miejskie, a w 1380 r. stał się wolnym miastem królewskim. Korzystne położenie miasta na szlaku handlowym z zachodu na wschód Europy pozwoliło na jego szybki rozkwit. Już w XV wieku istniało tu szereg cechów rzemieślniczych, z których jednym ze znaczniejszych był założony w 1475 r. cech sukienników. Miasto się bogaciło, a wraz z nim jego mieszkańcy: Niemcy, Słowacy, Węgrzy, Polacy, Żydzi i Rusini.

W 1463 r. w mieście rozpoczęto budowę zamku obronnego, który od 1528 r. należał do wojewody sieradzkiego Hieronima Łaskiego (1496 – 1541), znanego awanturnika, będącego wówczas na służbie króla węgierskiego Jana Zapolyi. Jan Zapolya nadał Łaskiemu godność żupana spiskiego, a na własność dwa zamki w Kieżmarku i Niedzicy (stąd tytuł hrabiego spiskiego i barona na Kieżmarku) W kilka lat potem Łaski zdradził Zapolyę i przeszedł na stronę jego wroga – cesarza Austrii Ferdynanda I.


Dobra spiskie, w tym oba zamki, odziedziczył jego syn – Olbracht Łaski (1536 – 1604), senator Rzeczypospolitej, wojewoda sieradzki, jeszcze większy awanturnik niż ojciec. Olbracht Łaski w 1564 r. ożenił się z majętną wdową, starszą od niego o 21 lat, Beatą Ostrogską z domu Kościeliską, ponoć nieślubną córką samego króla Zygmunta I Starego. Związek ten miał mu zapewnić gotówkę, której bardzo potrzebował na różne swoje zamierzenia. Natychmiast po ślubie Łaski wywiózł żonę do Kieżmarku i skłonił ją do przepisania na siebie majątku. Gdy to uczyniła, uwięził ją
na zamku i trzymał w biedzie i zamknięciu przez osiem lat. Pomimo jej błagalnych listów kierowanych do cesarza Ferdynanda I Habsburga, króla Zygmunta II Augusta, Anny Jagiellonki i zaprzyjaźnionych magnatów, nikt się za nią nie ujął. Łaski jako stronnik cesarza był osobą zbyt ustosunkowana, by z nim zadzierać.


Sprawą uwięzionej kobiety zainteresowano się dopiero w 1573 r., gdy cesarz nakazał staroście Górnych Węgier przeprowadzić śledztwo. Wpłynął na to fakt, że w międzyczasie Łaski popełnił bigamię, żeniąc się z Francuzką, Sabiną de Sauve. Po zbadaniu sprawy starosta Jan Reubner opisał nędzę nieszczęsnej Beaty Łaskiej, która chodziła w podartych sukniach i nie miała żadnego kontaktu z osobami z zewnątrz. Aby napisać list do cesarza, musiała użyć sadzy pomieszanej z wodą. W liście tym błagała cesarza o uwolnienie, rezygnując z wszelkich pretensji do swojego
majątku. Ale sprawa szybko ucichła, gdyż w międzyczasie umarł król Zygmunt II August , Polsce groziło bezkrólewie i Łaski znowu stał się użyteczny dla Habsburgów. Beata nadal pozostawała w areszcie domowym. Dopiero w 1576 r. życzliwy jej starosta Reubner uzyskał zgodę na jej przeniesienie do Koszyc, gdzie nadal pozostawała pod strażą. Zmarła w Koszycach w 1576 r. i została pochowana w Kieżmarku.


Beata Łaska uważana jest za pierwszą znaną z imienia i nazwiska turystkę
tatrzańską. Bowiem w 1565 r., w okresie starań męża o jej przychylność, odbyła wycieczkę w Tatry do Doliny Kieżmarskiej.

W 1583 r. Olbracht Łaski utracił zastawiony zamek w Kieżmarku i dobra spiskie. Została mu tylko (też zastawiona) Niedzica. Zamek, a później miasto dostały się na sto lat w ręce rodziny Thökölych, odwiecznych wrogów Habsburgów. W 1702 r. miasto odkupiło zamek od ostatniego jego właściciela Ferdynanda Rübera. Zamek wykorzystywano jako spichlerz, koszary, manufaktury i warsztaty. Pozbawiony opieki
niszczał. Dopiero w 1931 r. po remoncie głównej wieży otwarto w niej pierwszą ekspozycję muzealną. Po gruntownej konserwacji przeprowadzonej w latach 1962 – 1985 zamek stał się muzeum.

Kieżmark. Widok zamku.

Źródło: Polska Akademia Nauk Archiwum, Materiały Jana Dąbrowskiego

Korespondencja Izabela Gass.

Wszelkie prawa zastrzeżone.




Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

27 − = 21